Yûsuf Kürsüde - Şiir

Şerif Ali Haydar Paşa Hazretlerine

“Oğullarım: Gidiniz de Yûsuf’la kardeşini araştırınız, hem sakın Allah’in inâyetinden ümîdinizi kesmeyiniz; zîrâ, kâfirlerden başkası Allah’ın inâyetinden ümîdini kesmez.”

(Kur’an, Yûsuf, 87)

– Vay hocam! Vay gözümün nûru efendim, buyurun!

Hangi rüzgârdır atan sizleri?.. Lütfen oturun.

Mütehassirdik efendim, ne inâyet! Ne kerem!

Öpmedik affediniz...

– Çok yaşa... Lâkin... Veremem.

– Bütün İstanbul’un ağzında gezen elleriniz,

Bize nâz etmese olmaz mı, efendim? Veriniz.

– Döktüğün dillere bittim, seni çok sözlü seni!

Ayda, âlemde bir olsun aramazsın Köse’ni.

Bu herif öldü mü, sağ kaldı mı, derler de ayol,

Baba dostuysam eğer kalkıp ararlar bir yol.

Yoksa yaşlanmaya görsün, adamın hâli yaman...

Ne fenâ günlere kaldık, aman Allâh’ım aman!

“Nesl-i hâzır” denilen şey pek acâib bir şey:

Hoca rahmetliye bak, oğluna bak, hey gidi hey!..

– Amma tekdîr ediyorsun, canım ilkin adamı...

Bir selâm ver bakalım; böyle Selâmsız’dan mı?

– Selâmun aleyküm.

– Aleyküm selâm...

Barıştık, yüzün gülsün artık, İmam.

– Hele dur, öfkemi tekmilleyeyim...

– Tekmille!

Zâten eksik bir o kalmıştı: Hudâyî sille...

– Sanki dövsem ne yaparsın? Hocayız biz, döveriz...

Gül biter aşk ile vurduk mu...

– İnandım, câiz...

– Pek cılız çıktı bu “câiz”, demek îmânın yok?

– Dayak “Âmentü”ye girdiyse, benim karnım tok,

Gül değil, kıl bile bitmez sopa altında!

– Hele!

– Öyle olsaydı, şu karşındaki yalçın kelle,

Fark olunmazdı Kızanlık’taki güllüklerden!

Bu dayak faslı da aç karnına bilmem nerden?

Dur ki çay demleyelim, nargile gelsin, kerem et!

– Söyle gelsin, hadi, zahmetse de...

– Hâşâ, rahmet.

– Enfiyen var ya?

– Tabî’î!

– Çekilir boydan mı?

– Burun aldatmaya kâfî.

– Bu nedir? Cerman mı?

– Karışık.

– Neyse, zârurette pek a’lâ gidecek.

Hocazâdem, bakalım, bir de bizimkinden çek.

– Yerli mahsûlüne benzer mi desem?..

– Kendisidir.

– Sen de tiryâki değilsin ya, pek a’lâ yetişir.

– Baban olsaydı da görseydi, işin vardı.

– Neyi?

– Çektiğin murdarı.

– Sevmezdi, evet, böyle şeyi.

– Neydi rahmetlide, lâkin, o temizlik, vay vay!

Azıcık benzemiş olsaydı ya mahdûmu da...

– Ay!

Şu babamdan nerem eksik, hadi, göster bakayım?

– Ama hiddetleneceksen ne suyum var, ne sayım!

Yok, eğer mum gibi dosdoğru cevâb istersen:

Babanın kestiği tırnak bile olmazsın sen.

– Ne nezâketli beyan: Hay gidi mum, tıpkı odun!

– Böyle hiddetlenecektin, neye râzî oldun?

– Oldum amma bu kadar doğrunun olmaz ki tadı...

“Selâmun aleyküm behey kör kadı!”

Seni çok sözlü dedin, yetmedi; tekdîr ettin,

Yine az geldi...

– Hayır, söylemedim, söylettin.

– Başladın şimdi de tahkîre ... Kızılmaz mı Hoca?

– Zübbelik yok!

– O ne? Ben zübbe miyim?

– Oldukça.

– Vâkıâ çok severim, her ne desen aldırmam;

Bu, fakat hazmolunur parça değil.. Pîr ol İmam!

– Sen de pîr ol.

– Ama kızdım.

– Ne tuhaf şeysin be:

Bir sözümden kızıyorsun.

– Kime derler zübbe?

– Sana derler.

– Niye?

– Hem benzemedin merhûma;

Hem neden benzemedin, dersen, efendim, sorma,

O ne hiddet, o ne şiddet! Çalışıp benzesene!

İlme vakfettiği dirsek babanın: Elli sene.

– Biz de az çok pala sürttük...

– Sana câhil demedik;

Yalınız zübbe dedik... Bak yine baktın dik dik.

Hoca rahmetli yetişmişti, düşün hem, nereden?

Kimin oğluydu baban? Kimdi unuttun mu deden?

İpek’in köylüsü, ümmî, yarı vahşî bir adam...

– Bâri yamyam de! Ne mâni’ ki, evet, ak yamyam!

– Dinle oğlum!..

– Ne nezâhet bu Hocam? Hayrânım!

– Lâfı ağzımda bıraktın be kuzum, dur be canım...

– Cümle bitseydi, emînim ki, dedem gitmişti...

Dar yetiştim!

– Ne o, sırtlan da mı olduk şimdi?

– Neyse bahsinde devam et bakalım...

– İşte baban,

Bir şey öğrenmedi elbette o ümmî babadan.

Ne kazanmışsa, bütün, kendi kazanmış, kendi.

Zât-ı devletleri, lâkin azıcık çöplendi.

Sen duâ et babadan topladığın mîrâsa,

Hep onun himmetidir üç satır ilmin varsa.

– Üç satır hem de, İlâhî, ne tükenmez irfan!

– Hadi üç yüz satır olsun mütehammilse kafan..

Hoca’nın kâ’bına yükselmen için dağlar var.

– Tırmanırsam?

– Hadi tırman, bakalım, işte duvar.

– Göreceksin,

– Bu bacaklarla mı?

– Hay hay!

– Belli!

Yaşınız kaçtı paşam, elli mi?

– Yoktur elli.

– Aştınız kırkı ya?

– Kırk altıyı bulduk.

– A’lâ...

Yüzü bulsan, yine “Hâlâ mı bu mektub, hâlâ!”

Arzı olmazsa hayâtın ne çıkar tûlünden?

Hani kırk altı yılın eldeki mahsûlünden?

Hangi bir fende teâlî edebildin, evlât?

Hangi san’atte rüsûhun göze çarpar? Anlat!

Ulemâdan mı sayıldın, fukahâdan mı?

– Hayır.

– Ya siyâsî mi nesin? Kendine bir meslek ayır!

– Şâirim.

– Olmaz olaydın: O ne yüzler karası!

Bence dünyâdaki işsizlerin en maskarası.

– Afedersin onu!

– İmkânı yok etmem, ne demek!

Şi’re meslek diye, oğlum, verilir miydi emek?

Âh, vaktiyle gelip bir danışaydın Köse’ne,

Senin olmuştu bugün belki o kırk altı sene.

– Ama pek hırpaladın şi’ri...

– Evet hırpaladım:

Çünkü merkep değilim, ben de mürekkep yaladım,

Ben de târîh okudum; âlemi az çok bilirim.

“Şuarâ ” dendi mi, birdenbire oynar sinirim.

İyi gün dostu herifler, o ne yardakçı gürûh ,

O ne müstekreh adamlar! Hani bakmak mekrûh.

Dalkavukluktaki idmanları sermâyeleri...

Onlar azdırdı, evet, başlıca pespâyeleri.

Bu sıkılmazlara “Medh et!” diye, mangır sunarak,

Ne erâzil adam olmuş, oku târîhi de bak!

Edebiyyâta edebsizliği onlar soktu;

Yoksa, din perdesi altında bu isyan yoktu:

Sürdüler Türk’e “Tasavvuf” diye olgun şırayı;

Muttasıl şimdi “hakîkat” kusuyor Sıdkı Dayı!

Bu cihan boş, yalınız bir rakı hak, bir de şarab;

Kıble: Tezgâh başı, meyhâneci oğlan: Mihrab.

Git o “Dîvan” mı, ne karn’ağrısıdır, aç da onu,

Kokla bir kerre, kokar mis gibi “Sandıkburnu”!

Beni söyletme, neler var daha!

– Tekmilleyiver! ...

Sâde pek sövme ki, Peygamberimiz şi’ri sever.

– Vâkıâ “İnne mine’ş-şi’ri...” büyük bir ni’met;

Dikkat etsen: Yine sevdikleri, lâkin, hikmet.

Ben ki Attâr ile Sa’dî’yi okur, hem severim;

Başka vâdîleri tutmuşlara ancak söverim.

Hem senin şi’re müdâfi’ çıkışın ma’nâsız:

Sana şâir diyen, oğlum, seni gördüm yalnız:

Kimi mevlidci diyor...

– Ah, olabilsem, nerde!

Yetişilmez ki, Süleyman Dede yükseklerde.

– Kimi bid’âtçi diyor... Duyduğum en çok bunlar.

– Daha var mıydı, İmam?

– Var ya, unuttum: Baytar.

– Keşke baytarlık edeydim...

– Yine et mümkünse.

– Yapamam.

– Belki yapardın be...

– Unuttum be Köse.

– Keşke zihninde kalaymış, ne kadar lâzımmış;

Beni dinler misin evlâd? Yine kâbilse çalış:

Çünkü bir tecrübe etsen senin aklın da yatar,

Bize insan hekiminden daha lâzım baytar.

– Hele bir çek bakalım!

– Sen de bizimkinden çek.

– Hani çay gelmedi yâhu?

– Ay, unuttuk, gerçek.

– Gitme seslen yalınız, nerde Emin, yok mu?

– Emin!

Nerdesin? Baksana, çay demleyeceklerdi demin...

– Demlemişler, baba.

– Sen gelsene, oğlum, buraya...

El öperlerdi unuttun mu?

– Hayır.

– Oldu mu ya?

– Demin öptüm, baba...

– Öptün mü, git öyleyse hadi.

Hele yâ Rabbi şükür, çay da nihâyet geldi.

Şeker istersen eğer bulduralım?

– Dört yüz mü?

– Aldığım yok, yaşasın İzmir’in a’lâ üzümü;

Hem ucuz, hem daha lezzetli.

– Çekirdeksiz de.

– Buyurun!

– Başla canım, var mı merâsim bizde?

– Hocam, evvelce üzüm çiğnenecek, üstüne çay...

İçelim aşkına rindân-ı Hudâ’nın!

– Hay hay!

* * *

– Vapur yanaştı mı?

– Çoktan!

– Demek ki Köprü’deyiz...

– Aman, şu yolcular insin!..

– Fakat bilir misiniz,

Yadırgıyor, hani, insan o eski tekneleri!

“Yanaş” denildi mi, nazlım, gider gider de geri,

Gelince hışm ile bir tos vururdu Köprü’ye ki:

Zavallının deşilen karnı sağlam altı çeki

Odun yutar da biraz sancıdan bulurdu aman...

– Hekim getirmeye koşsan, hekim de yok o zaman!

– Tımarcılar, bereket versin, usta şeylerdi:

Elinde balta, gelir, üç keser, beş eklerdi...

“Dayan o yanki başından Ömer! Tutundu Memiş!”

Bakardınız ameliyyâta çarçabuk bitmiş!

Amasra sâhili çok eski bir müessesedir;

Uşakların topu cerrâh olur... Hemen kestir!

Bugünden ormanı göster kılağlı baltasına:

Temizleyip çıkıversin, bırakmasın yarına!

– Biraz da dikmeyi öğrenseler..

– Adam sen de!

Düşündüğün şeye bak... Sen şu ilmi öğren de...

– O ilme hiç diyecek yok: Müfâdı kat’îdir!

Ulûm-i sâire sun’î, o, pek tabî’îdir.

– Ne var ki: Kalmadı tatbîk için müsâid yer!

– Neden?

– Neden mi, görürdün çıkıp gezeydin eğer.

Eteklerinde zığın saklı bildiğin orman,

Bugün barındıramaz hâle geldi bir tavşan!

O, sırtı hiç de güneş bilmeyen yeşil dağlar,

Yığın yığın kayalardır: Serâblar çağlar!

– Sabahleyin yine bir hayli nükte fırlattın!

Hayâli bol bol akıttın, serâbı çağlattın!

– Hayır, hayâl ile yoktur benim alış verişim...

İnan ki: Her ne demişsem görüp de söylemişim.

Şudur cihanda benim en beğendiğim meslek:

Sözüm odun gibi olsun; hakîkat olsun tek!

– Fenâ değil yolun amma epeyce sarp olacak!

“Odun” dedin de, tuhaftır, ne geldi aklıma, bak:

Zavallı memleketin yoktu başka mahsûlü;

Odundu, nerde bulunsan, metâ’-ı mebzûlü.

– Adam yetiştiremezmiş, demek ki, toprağımız!..

– Lâtîfe ber-taraf amma, adam değil yalınız,

Odun da isteriz artık yakında Avrupa’dan!

– Bizim filizleri göndermesin sakın o zaman!

– Ağırca davranıyorsun... Biraz çabuk yürüsek...

– Vakit kazanmak için isterim yavaş gitmek.

– O halde kuş gibi sekmek değil midir lâzım?

Ayıp değil ya, bu sözden ne çıktı, anlamadım.

– Bu i’tirâzı niçin salladın muhâkemesiz?

Vakit geçirmeyi bizler kazanma addederiz!

– Demek ki şimdi işin yok,..

– Hayır, birazdan var

– Ne iştir, anlayabilsek... Mühim midir o kadar?

– Gidip de öğleyi Fâtih’te kılmak istiyorum;

Gelir misin? Hadi!

– Artık üşenmeden ne zorum,

Sıcakta kan tere batmak? Namazsa maksat eğer:

Sağın solun dolu mescid, beğen beğen dalıver.

– Namaz değil yalınız maksadım... Bugün bir adam

Çıkıp da va’zedecek öğle üstü halka...

– Tamam!

Zamânıdır oturup, şimdi, herze dinlemenin;

O yâve-gûları hâlâ, adam, deyin beğenin!

Sarıklı milletidir milletin başında belâ...

– Fakat, umûmunu birden batırmak iş değil a!

Bilir misin ne dehâlar yetişti medreseden?

– Dehâ mı? At bakalım, hiç sıkılma, bol keseden!

– Sıkılmadan atayımmış... Kuzum, niçin atayım?

İnanmıyorsan eğer dur ki ben de anlatayım...

– Sayıp da nâfile ma’lûm olan beş on ismi,

Yorulma: Onları ezberlemek de bir iş mi?

Fakat, şu va’zedecek herze-gû aceb kim ola?

Ne olsa hiç ya... Nihâyet, sarıklı bir molla!

– Seninle biz de, birâder, sabahleyin çattık!

İnâda karşı ne yapsın da susmasın mantık?

“Sarıklıdır” diye hiç görmeden, bilâ-insâf ,

Kibâr-ı ümmeti haksız değil mi istihfâf ?

Gelip de bir bulunaydın geçenki va’zında:

Kalırdı parmağın, Allah bilir ki, ağzında!

Ne var inâdına etsen de bir sefer galebe,

Benimle Fâtih’e gelsen...

– Al işte, geldim be!

– Hidâyet erdi mi? Hah, şöyle... Âferin su kuşu!

– Aman, şu düz yolu tutsak da tepmesek yokuşu...

– Uzak yakın deme artık; iniş, yokuş sorma!

Tıpış tıpış gidelim, haydi gir şu sağ koluma.

İlmi az, görgüsü çok, fıtratı yüksek bir imam

Tanırım ben, ki hayâtında tanıtmıştı babam.

“Kim bilir; şimdi ne âlemde benim şanlı Köse’m;

Görmedim üç senedir, bâri gidip bir görsem...”

Diyerek, dün gece güç hâl ile buldum evini.

Koca insan; ne şetâretle kabul etti beni:

– Gel ayol gel, Hocazâdem, bizi ihyâ ettin...

Ne kerâmetçe tesâdüf; seni andıktı demin.

Kahveler, nargileler, enfiyeler, şerbetler,

Rûhu lebrîz-i safâ eyleyecek sohbetler,

Hepsi mebzûl idi mecliste. Ne a’lâ; derken,

Kapı şiddetle çalınmaz mı?

– Bakın kim? Zâten

Ev değil, han gibi bir şey; gece gündüz işler...

Gönderin kahveye, Âsım, gelen erkekse eğer.

– Ahmed’in annesi gelmiş...

– Nasıl Ahmed, oğlum?

– Hani bizdeydi bugün...

– Ha! Küçük Ahmed... Ma’lûm.

Bize âid değil öyleyse... Haber ver içeri.

– Gir dedim, istemiyor; “Sen bana gönder pederi!”

Diye ısrar ediyor.

– Girsene, hemşîre hanım!

– Varmayın üstüme!

– Nen var a kuzum; anlayalım?..

– Ne kafam kaldı dayaktan, ne gözüm, hep şişti;

Karşı koysaydım eğer mutlak işim bitmişti.

Ağladım, merhamet et, yapma dedim... Kim dinler.

Boşamakmış beni dünden beri efkârı meğer.

Üç çocuk annesi, emzikli kadın tek başına,

Koca berhâneyi silsin de, süpürsün de sana,

Yine sen bilmeyerek zâlim onun kıymetini,

Dene bîçârede kalkıp kolunun kuvvetini!

– Dur kızım; ağlama sen, şimdi haber gönderirim;

Karı dövmek ne kolaymış, ona ben gösteririm!

Çağırın bekçiyi...

– İhsan Bey’i bildin ya, Memiş?

Hadi git şimdi getir...

– Kahvede yok,

– Evde imiş;

Şimdi gelsin...

– Gelemem, kendisi gelsin, dedi.

– Ya!

Ben gidersem iyi kaçmaz. Hadi git söyle ona:

Şimdi gelsin...

– Ne kibarlık bu beyim? Bir da’vet,

Yetmiyor, öyle mi?

– Yorgundum efendim de...

– Evet,

Haber aldık... O fakat sizce büyük bir şey mi?

On kadın dövse yorulmaz, benim İhsan Bey’imi,

Bilirim ben ne tosundur.

– Hoca, bak, ben kızarım.

Size haltetme düşer... Dövmüş isem, kendi karım.

Keyfim ister döverim, sen diyemezsin: “Dövme!”

Misaller, örnekler Kayıp, bilinmeyen Din kaideleri

Bu, tecâvüz sayılır doğrusu haysiyyetime...

– Hangi haysiyyetin oğlum? O da varmış desene.

Beyimin şimdiki haysiyyet-i mevhûmesine

Diyecek yok... Yalınız rahat ararlarsa eğer,

Böyle külfetli kuyûd altına hiç girmeseler!

– Sen imam, saçmalıyorsun... Yetişir artık dur.

Beni ısrâr ile da’vetteki maksad bu mudur?

– Haremin geldi demin ağlayarak, sızlayarak...

– Gözü çıksın domuzun, patlasın isterse bırak!

– Döveceksin, ne boşarsın? Boşadın, dövmek ne?

Hem günah, hem de ayıp...

– Bakma onun sen sözüne,

Ne domuzdur onu bilsen!

– Nesi var, hırsız mı?

Yoksa yüzsüz mü?

– Değil hiçbiri... Lâkin canımı

Sıktı akşam “Edemem, üstüme evlenme!” diye.

Ne demek! Dörde kadar evlenir erkek, demeye

Kalmadan başladı şirretliğe... Kızmaz mı kafam?

– Kustuğun herzeyi yutsun diye, hey sersem adam!

Dövüyorsun, boşuyorsun elin öksüz kızını...

Haklı bir kerre ya! İnsan boşamaz haksızını.

– Boşamaz? Amma da yaptın! Ya Şerîat ne için

Bize evlenmeyi tâ dörde kadar emr etsin?

İki alsam ne çıkar sâye-i hürriyyette?

Boşamışsam canım ister boşarım elbette.

İşte meydanda Kitap. Hem alırız, hem boşarız.

– Dara geldin mi, Şerîat! Sus ulan iz’ansız!

Ne zaman câmi’e girdin? Hani tek bir hayrın?

Bir kızılbaşla senin var mıdır ayrın, gayrın!

Ağzı meyhâneye rahmet okuturken, hele bak,

Bana gelmiş de Şerîatçi kesilmiş... Avanak!

Hangi bir seyyie yok defter-i a’mâlinde ?

Seni dünyâda gören var mı ayık hâlinde?

Müslümanlık’ta Şerîat bunu emretmiş imiş:

Hem alır, hem de boşarmış; ne kadar sâde bir iş!

Karı tatlîki için bak ne diyor Peygamber:

“Bir talâk oldu mu dünyâda, semâlar titrer!”

İki evlense ne varmış! Bu yenir herze midir?

Vâkıâ ba’zen olur, dörde kadar evlenilir...

Bu kimin harcı, a sersem, hele bir kerre düşün!

Tek kadın çok sana emsâl olan erkekler için.

Hani servet? Hani sıhhat? Ne ararsan, mefkûd ;

Tamtakır bir kese var ortada, bir sıska vücûd!

Sen duâ et ki “Şerîat” demiyor evde karın!

Yoksa, boynunda bugün zorca gezerdin yuların!

Karı iş görmeyecek; varsa piçin bakmayacak;

Çamaşır, tahta, yemek nerde? Ateş yakmayacak.

Bunların hepsini yapmak sana âid “Şer’an!”

Çocuk emzirmeye hattâ olacak bir süt anan!

“Boşarım, evlenirim” bahsini artık kapa da,

Hak ne verdiyse yiyip hoş geçinin bir arada.

Al götür haydi!..

Kızım, gel!.. Hele bak, gel, diyorum!

Hatırım yok mu? İnatlık iyi olmaz, yavrum...

Söyledim yapmayacak bir daha. Mahcûb olmuş...

Böyle şeyler olağandır...

– Ne desem hepsi de boş!

Bu benim alnıma bir kerre yazılmış...

– Öyle.

– Gazı göstersene Âsım! Gidiniz devletle.

“Gözüm ki kâne boyandı, şarâbı neyleyeyim?

Şarâbı neyleyeyim?

Ciğer ki odlara yandı, kebâbı neyleyeyim?

Kebâbı neyleyeyim?

Ne yâre yaradı cismim, ne bana, bilmem hiç!

İlâhî, ben bu bir avuç türâbı neyleyeyim?

Türâbı neyleyeyim?

Âmin! Âmin!”

En önde, rahlesi âgûş-i ihtirâmında,

Ağır ağır yürüyen bir dokuz yaşında melek;

Beş on adım geriden, pîş-i ihtişâmında,

Şafak ziyâları hattâ ufûl edip gidecek

Kadar lâtîf, iki ma’sûmu bir açık payton

Vakâr u nâz ile çekmekte; arkasında bunun,

Küçük adımlı yaman bir tabur ki hayli uzun!

O ruhtan daha sâfî olan yüreklerden,

Zaman zaman bir ilâhî terâne yükseliyor;

Bu cûş-i safvetin aksiyle tâ meleklerden

Zemîne doğru bir “âmin!” sadâsıdır geliyor.

Muhîti her birinin bir sabâh-ı nûrânûr,

Bütün bu kâfile efrâdı, pür-sürûd-i sürûr,

Yarıp önünde duran halkı muttasıl gidiyor!

Bu bir ketîbe-i ma’sûmedir ki, ey millet:

Selâma durmalısın şanlı rehgüzârında ;

Bu bir cenâh ki: Âtîde bir ufak hareket

Yapıp cihanları oynatmak iktidârında!

Gelir de sâye-i imdâd-ı Hak’ta bir gün, bu,

Girer diyâr-ı meâlîye doğrudan doğru.

Bu ancak işte, eğer varsa, şanlı bir ordu!

Evet, ilerlemek isterse kârbân-ı şebâb,

Yolunda durmaya gelmez. O, çünkü durmayarak,

Sabâh-ı sermed-i âtîye eylemekte şitâb;

O çünkü isteyemez hâle katlanıp durmak!

Onun kudûmü için nâzenîn-i istikbâl,

Açar da sîne, o olmaz mı per-güşâ-yi visâl?

Durur mu artık onun karşısında, mâzî, hâl?

Fakat o zemzemeler uçtu hep dudaklardan...

Sürûd-ı neşve bu âlemde pek süreksizdir!

Ağır ağır geçiyorken alay sokaklardan,

Gelir de caddenin ağzında mıhlanır, dikilir,

Mehîb-manzara bir anlı şanlı gerdûne ;

İçinde pudralı üç kanlı çehre! Neyse yine;

Yol açtı bir iri ses mevkibin geçip önüne:

– Siz, ey heyâkil-i bî-rûhu devr-i mâzînin,

Dikilmeyin yoluna kârbân-ı âtînin;

Nedir tarîkini kesmekte böyle isti’câl ?

Durun, ilerlesin Allah için, şu istikbâl.

Haydarâbâd’a giderken, beni teşyîe gelen

Mîzebânın ne hazin çıktı şu ses kalbinden;

“Âh biz hayra yarar unsur-i îman değiliz...

Hind’in İslâm’ını pek Türk’e kıyâs etmeyiniz.

Onların rûh-i şehâmetle coşan kanları var;

Bizde yok öyle samîmî asabiyyet, o damar.

Bu ağır zillete ukbâya kadar mahkûmuz...

Duymuyor çektiği hüsranları zîrâ çoğumuz!

Varsa ümmîdimiz Osmanlıların şevketidir ,

Onu bir kerre işitsek... Bu sa’âdet yetişir.”

Aduvve karşı cehennem kusan mehîb efvâh ;

Omuzlarında savâik yatan sehâb-ı sipâh;

Uyûn-i hırsa aman vermeyen ridâ-yı medîd:

Kovuklarında yanardağ duran husûn-i hadîd ;

Refâh içinde ömür sürmeler, meserretler;

Huzûr-i hâtıra makrun büyük saâdetler;

Te’eyyüd etmiş emeller, nüfûzlar, şanlar;

Küçülmeyen azametler; sürekli umranlar :

Eder netîcede sa’yin tecessümünde karar.

Zaman zaman görülen âhiret kılıklı diyâr;

Cenâzeden o kadar farkı olmayan canlar;

Damarda seyri belirsiz, irinleşen kanlar;

Sürünmeler, geberip gitmeler, rezâletler;

Nasîbi girye-i hüsrân olan nedâmetler;

Harâb olan azamet, târumâr olan ikbâl;

Sukût-i rûh-i umûmî, sukût-i istiklâl;

Dilencilikle yaşar derbeder hükûmetler;

Esâretiyle mübâhî zavallı milletler;

Harâbeler, çamur evler, çamurdan insanlar;

Ekilmemiş koca yerler, biçilmiş ormanlar;

Durur sular, dere olmuş helâ-yı câriler;

Isıtmalar, tifolar, türlü mevt-i sâriler;

Hurâfeler; üfürükler; düğüm düğüm bağlar;

Mezar mezar dolaşıp hasta baktıran sağlar...

Atâletin o mülevves teressübâtı bütün!

Nümûne işte biziz... Görmek isteyen görsün!

Bakın da hâline ibret alın şu memleketin!

Nasıldın ey koca millet? Ne oldu âkıbetin?

Yabancılar ediyormuş -eder ya- istikrâh :

Dilenciler bile senden şereflidir billâh

Vakârı çoktan unuttun, hayâyı kaldırdın;

Mukaddesâtı ısırdın, Hudâ’ya saldırdın!

Ne hâtırâtına hürmet, ne an’anâtını yâd;

Deden de böyle mi yapmıştı ey sefîl evlâd?

Hayâtın erzeli olmuş hayât-ı mu’tâdın;

Senin hesâbına birçok utansın ecdâdın!

Damarlarındaki kan âdetâ irinleşmiş;

O çıkmak istemeyen can da bir yığın leşmiş!

İâde etmenin imkânı yoksa mâzîyi,

Bu mübtezel yaşayıştan gebermen elbet iyi.

Gebermedik tarafın kalmamış ya pek, zâten...

Sürünmenin o kadar farkı var mı ölmekten?

Sürünmek, istediğin şey! Fakat zaman peşini

Bırakmıyor, atacak bir çukur bulup leşini!

Bugün sahîfe-i âlemde sen ki bir lekesin;

Nasıl vücûdunu kaldırmasın, neden çeksin?

“İşitmedim” diyemezsin; işittin elbette;

“Tevakkufun yeri yoktur hayât-ı millette.”

Sükûn belirdi mi bir milletin hayâtında;

Kalır senin gibi zillet, esâret altında.

* * *

Çamurlu bir kapı, üstünde bir değirmi delik;

Önünde tahta mı, toprak mı? Sorma, pis bir eşik.

Şu gördüğüm yer için her ne söylesen câiz;

Ahırla farkı: O yemliklidir, bu yemliksiz!

Zemîni yüz sene evvel döşenme malta imiş...

“İmiş”le söylüyorum. Çünkü anlamak uzun iş,

O bir karış kirin altında hangi ma’den var?

Tavan açık kuka renginde; sağlı sollu duvar,

Maun cilâsına batmış tütünle nargileden;

Duman ocak gibi çıkmakta çünkü her lüleden,

Dikilmiş ortaya boynundan üstü az koyu al,

Vücûdu kapkara, leylek bacaklı bir mangal.

Şu var ki, bilmeyen insan görürse birden eğer,

“Balıkçılın kara saçtan yapılma heykeli!” der.

Kenarda, peykelerin alt başında, bir kirli

Tomar sürükleniyor, bir yatak ki besbelli:

Çekilmiş üstüne yağmurluğumsu bir pırtı,

Zavallının, güveden, lîme lîme hep sırtı.

Kurur bu örtünün üstünde yağlı bir mendil;

Ki “Bir tependen inersem!” diyen hasır zembil;

Onun hizâsına gelmez mi, bir döner şöyle;

Sicimle kulpuna ilmikli çifte mestiyle!

Duvarda eski ocaklar kadar geniş bir oyuk,

İçinde camlı dolap var ya, raflarında ne yok!

Birinci katta sülük beslenen büyük kavanoz;

Onun yanında, kan almak için, beş on boynuz.

İkinci katta bütün kerpetenler, usturalar...

Demek ki kahveci hem diş tabibi, hem perukâr!

İnanmadınsa değildir tereddüdün sırası;

Uzun lâkırdıya hâcet ne? İşte mosturası:

Çekerken etli kemiklerle ayrılıp çeneden,

Sonunda bir ipe, boy boy, onar onar, dizilen,

Şu kazma dişleri sen mahya belledinse, değil;

Birer mezâra işâret, düşün ki, her kandil!

Üçüncü katta durur sâde havlu bohçaları.

Sağında cam dolabın hücre hücre bitpazarı.

Duvarda türlü resimler: Alındı Çamlıbeli,

Kaçırmış Ayvaz’ı ağlar Köroğlu rahmetli!

Arab Üzengi’ye çalmış Şah İsmail gürzü;

Ağaçta bağlı duran kızda işte şimdi gözü.

Firaklıdır Kerem’in “Of!” der demez yanışı,

Fakat şu “Âh min’el-aşk”a kim durur karşı?

Gelince Ezrakabânû denen acûze kadın,

Külüngü düşmüş elinden zavallı Ferhâd’ın!

Görür de böyle Rüfâî’yi: Elde kamçı yılan,

Beyaz bir arslana binmiş; durur mu hiç dede can?

Bakındı bak Hacı Bektaş’a: Deh demiş duvara!

Resim bitince gelir şüphesiz ki beyte sıra

Birer birer oku mümkünse, sonra ma’nâ ver...

Hayır, hülâsası kâfi, yekûnu ömre sürer:

Bedâheten kusulan herze-pâreler ki düşün,

Epey zaman daha lâzımdı herze olmak için!

Dilenci mevki’i, milletlerin içinde yerin!

Ne zevki var, bana anlat bu ömr-i derbederin?

Şimâle doğru gidersin: Soğuk bir istikbâl,

Cenûba niyyet edersin: Açık bir istiskâl!

“Aman Grey! Bize senden olur olursa meded...

Kuzum Puankare! Bittik... İnâyet et, kerem et!”

Dedikçe sen, dediler karşıdan: “İnâyet ola!”

Dilencilikle siyâset döner mi hey budala?

Siyâsetin kanı: Servet, hayâtı: Satvettir ,

Zebûn-küş Avrupa bir hak tanır ki: Kuvvettir.

Donanma, ordu yürürken muzafferen ileri,

Üzengi öpmeğe hasretti Garb’ın elçileri!

O ihtişâmı elinden niçin bıraktın da,

Bugün yatıp duruyorsun ayaklar altında?

“Kadermiş!” Öyle mi? Hâşâ, bu söz değil doğru;

Belânı istedin, Allah da verdi... Doğrusu bu.

Taleb nasılsa, tabî’î, netîce öyle çıkar,

Meşiyyetin sana zulmetmek ihtimâli mi var?

“Çalış!” dedikçe Şerîat, çalışmadın, durdun,

Onun hesâbına birçok hurâfe uydurdun!

Sonunda bir de “tevekkül “ sokuşturup araya,

Zavallı dîni çevirdin onunla maskaraya!

Haydarâbad’a yetiştim ki, bütün Hindistan,

“Verdi Kânûn-i Esâsî’yi nihâyet Sultan!”

Diye birdenbire çalkandı. İnan, kâbil mi?

Hiç o binlerce havâtır kemirirken içimi,

Bir cılız “Belki!” nasıl hepsini tenkîl etsin?

Ansızın başladı beynimde ümîdin, ye’sin,

Doğduğumdan beri hiç görmediğim bir harbi...

O ne müdhiş halecanlardı, aman yâ Rabbi?

Verdi Kânûn-i Esâsî... Bu, çıkar rü’yâ mı?

Yok canım öyle değil: Milletin istirhâmı,

Şekl-i tehdîd alıvermiş, o da muztar kalmış...

Hangi millet acaba? Her ne işitsen yanlış.

Cûşa geldikçe fakat aynı terâneyle cihan,

Görür oldum dönen işlerde yedu’llâhı nihan.

Bu ne şâhın işi, yâ Rab, ne sipâhın kârı...

Bu senin kudretinin havsala-çâk esrârı!

Yurdumun gülmeyen evlâdını artık güldür...

Ağladım sonra çocuklar gibi hüngür hüngür.

Azıcık rûhuma, a’sâbıma geldikte sükûn,

Döndü vaz’iyyeti birdenbire, baktım, yolumun;

Bir gün evvel yetişip dalmak için sînenize,

Boyladım sâhili, sâhilden açıldım denize.

Bir zamanlar yine İstanbul’a gelmiştim ben.

Hâle baktıkça fakat, ümmetin âtîsinden

Pek derin ye’se düşüp Rusya’ya geçtim tekrar.

Geçmeseydim edeceklerdi ya zâten icbar!

Sığmıyor en büyük endâzeye işler artık;

Saltanat nâmına, din nâmına bin maskaralık...

Ne felâket, ne rezâletti o devrin hâli!

Başta bir kukla, bütün milletin istikbâli,

İki üç kuklacının keyfine mahkûm olmuş:

Bir siyâset ki didiklerdi, emînim, Karakuş!

Nerde bir maskara sivrilse, hayâsızlara pîr,

Haydi Mâbeyn-i Hümâyûn’a !.. Ya bâlâ, ya vezîr!

Ümmetin hâline baktım ki: Yürekler yarası!

Ne bir ekmek yedirir iş; ne de ekmek parası.

Kışla yok, dâire yok, medrese yok, mektep yok;

Ne kılıç var, ne kalem... Her ne sorarsan, hep yok!

Kalmamış terbiye askerde. Nasıl kalsın ki?

Birinin ömrü mülâzımlıkta geçerken öteki,

Daha mektepte iken tayy-ı merâtible ferîk!

Bir müşirlik mi var? Allâhu veliyyü’t-tevfîk!

Hele ilmiyye bayâğdan da aşağ bir turşu!

Bâb-ı Fetvâ denilen dâire ümmî koğuşu.

Ana karnından icâzetlidir, ecdâda çeker;

Yürüsün, bir de sarık, al sana kâdîasker !

Vükelâ neydi ya? Curnalcı, müzevvir, âdî;

Ne Hudâ korkusu bilmiş, ne utanmış ebedî,

Güç okur, hiç yazamaz bir sürü hırsız çetesi...

Hani, can sağlığıdır doğrusu bundan ötesi!

Belki üç beş kişi olsun bulur irşâd ederim,

Diye etrafa bakındımsa da, endîşelerim

İnkılâb eyledi bir nâmütenâhî ye’se,

Görünüp sûret-i haktan kimi söylettimse.

Ekseriyyet kafasız; varsa biraz beyni olan:

“Bu hükûmet şu ahâlîye biçilmiş kaftan!

Kime dert anlatacaksın? Hadi anlat şimdi...

Ben mi kaldım, neme lâzım!” diyerek yan çizdi.

Hüsn-i zanneylediğim bir ik fâzıl hocanın,

İstedim fikrini açmak; dedim: “Artık uyanın!

Memleket mahvoluyor, din de berâber gidiyor;

Size Kur’an “Bakınız sâde uzaktan!” mı diyor?”

– Memleket mahvolacak, olmayacak... Baştakiler,

Düşünürler, ona mevcûd ise bir çâre eğer.

Gelelim dîne: Ne mümkün çalışıp kurtarmak?

“Bede’e’d-dînu garîben...” sözü elbet çıacak.

Dediler. Yoklayayım şimdi avâmın da biraz,

Nedir efkârı, dedim. Hey gidi vurdum duymaz!

Öyle dalgın ki, meğer sûrunu İsrâfîl’in,

İşitip, yattığı yerden azıcık silkinsin!

Yürüyor, altı çürük toprağa gelmiş, seyyar

Bir mezarlık gibi: Her nâsiye bir seng-i mezar!

Duymamış kaygı denen duyguyu vicdânında.

Okunur her birinin cebhe-i hüsrânında,

“Ne gelenden haberim var, ne gidenden haberim;

Serserî kevne gelelden beri sersem gezerim!”

Eskiden kalma bu söz, sanki o cansız beynin,

Doğmadan rahmet-i Mevlâ’ya göçüp gittiğinin,

Dest-i kudretle yazılmış ezelî hâtırası!

‘‘Geliyor rûhun için Fâtiha çekmek sırası;

Yazık ey millet-i merhûme!” dedikten sonra;

Atladım Rusya’ya gitmekte olan bir vapura.

Geçende, yayla civârında bir ufak cevelân

Bahânesiyle, bizim eski âşinâlardan

Bir attarın azıcık gitmek istedim yanına,

Ki her zaman beni da’vet ederdi dükkânına.

Biraz musâhabeden sonra söktü müşteriler:

– Ver ordan on paralık zencefil, çörek otu, biber.

Geçenki beş para borcumla on beş etmedi mi?

– Silik bu yirmilik almam...

– Uzatma gör işimi!

– Oğul, çabuk... Bana tîrak ... Okunmuş olmalı ha!

Bizim çocuk, adı batsın, yılancık olmuş...

– Ya?

– Sübek kadar yüzü hütdağ kesildi!

– Vah vah vah!

– Hanım, geçer, nefes ettir...

– Geçer mi? İnşallah.

– Bi yirmilik paket amma sabahki tozdu bütün...

– Ayol hep içtiğimiz toz... Bozuldu eski tütün!

– Efendi amca, sakız ver... Biraz da balmumu kes.

– Kızım, parayla olur ha! Peşinci bak herkes.

Beşer onar paralar hepsi yaklaşıp deliğe,

Süzüldüler oradan bir kilitli çekmeceye.

Epeyce fâsıladan sonra geldi başka biri:

– Genişçe bir hasırın var mı? Neyse hem değeri.

Cenâze sarmak içindir, eziyyet etme sakın!

Mahallemizde beş aydır yatan o hasta kadın

Bugün, sabahleyin artık cihandan el çekmiş...

– Ne çâre! Kısmeti bir böyle günde ölmekmiş.

– Yanında kimse de yokmuş... Aman bırak neyse.

Ecel gelince ha olmuş, ha olmamış kimse!

– Dokuz kuruş bu hasır, siz, sekiz verin haydi...

Pazarlık etmeyelim bir kuruş için şimdi!

Şimendüfer deyiniz... Buldum işte örneğini:

Üşenmeden çevirip nâzenin tekerleğini,

-Yakınsa bindiğiniz noktadan eğer kasaba-

Kader müsâ’ade ettikçe işleyen araba.

Samatya Lordu müfettiş; Tatavla Kontu müdir ,

Zavallı milletin efrâdı orta yerde esîr!

“Bilet mahalli” midir ismi pek de bilmiyorum,

Basık tavanlı, rutûbetli, isli bir bodrum,

Ayakta esneyen âvâre yolcularla dolu.

Biletçi nerde mi? Kumpanyanın o nazlı kulu

Verâ-yi perdeden etmez ki halka doğru nigâh...

Ne var telâş edecek? Beklesin ibâdullâh!

Açıldı perde nihâyet, şu var ki cendereye

Kısılmak istemiyorsan sokulma pencereye!

İtiş kakış olağan şey, dövüş sövüş de caba!

– Biletçi, mösyö, tren kaçta kalkacak acaba?

– Ayağımı ezdin adam... Patlıyor musun, ne zorun?

– Vurursam ağzına?..

– Yâhu! Gürültünüz ne? Durun!

– Yavaş be!

– Çüş be! Gözün kör mü?

– Pardon!

– İllâllah!

Nasıl ki çıktı şu “pardon” eşeklik oldu mubah !

– Ne laftır ettiği Allahça söyleyin yakışır?

– Uzatma!

– Tut ki uzattım?..

– Herif de amma hışır!

– Suç öldürende değildir ki derseler...

– Hele bak!

– Nedir ki bir de ki baktım?

– Susun belâ çıkacak!

– Ufaklık olmalı!

– Yok, mösyö!

–Yoksa git bozdur!

– Dikilme nâfile, sinyor ne derse kânundur!

– Tren kaçar a kuzum...

– Haydi! Dinlemez ben lâf!

– Tren kaçar diyorum, dinlemem diyor: Ne tuhaf?

– Kızarsa, ağzı bozuktur, fenâ bi şey söyler;

Bozarlar onluğu verdin mi. Koş da bozduruver!

Tütüncü “On para az!” der... Musîbetin büyüğü:

Herif simitçi ararken tren çalar düdüğü!..

Gemi enginde iken bende de engindi hayâl;

Kevser içmiş sofunun hâline benzer bir hâl!

Ömrü haybetle Cehennem’de geçen hâne-harâb,

Verseler Cennet’i şaşkın gibi çekmez ya azâb;

Ben de rûhumdaki zulmetleri artık koğdum;

En büyük hasmım olan ye’si nihayet boğdum.

Bahr-i Umman’da henüz çalkanıyormuş tekne...

Attı hülyâ beni tâ Marmara sâhillerine!

Görüyordum, iki üç bin mil açıktan bakarak,

Şu sizin kapkara İstanbul’u kardan daha ak.

Parlıyor alnı uzaktan Ay’ın on dördü gibi;

Gülüyor: İşvesinin câzibeler müncezibi.

Ne gezer şimdi o zillet, o sefâlet? Heyhât!

Bu ne müdhiş azâmet, oh, ne müdhiş dârât!

Sayısız mektep açılmış: Kadın, erkek okuyor;

İşliyor fabrikalar, yerli kumaşlar dokuyor.

Gece gündüz basıyor millete nâfi’ âsâr;

Âdetâ matba’alar bir uyumaz hizmetkâr.

Mülkü baştan başa i’mâr edecek şirketler;

Halkın irşâdına hâdim yeni cem’iyyetler,

Durmayıp iş buluyor, gösteriyor, uğraşıyor;

Gemiler sâhile boydan boya servet taşıyor...

* * *

Ferîde kaldı bebeksiz, Cemîle’ninki fakat,

Güzel güzel duruyor, olmuyor ne kör, ne sakat.

Günün birinde berâberce oynuyorlarken,

Alıp Ferîde hazin bir niyâz tavrı hemen,

– Bebeğni ver, acıcık oynayım, kuzum abla...

Demez mi? Kız ne diyor?.. Gâlibâ: “İnayet ola!”

– Verir miyim sana ben hiç bebeğmi, yağma mı var?

– Hasislik etme kızım, ver!

– Alırsa sonra kırar.

– Nasıl kırar a canım? Etme oynasın, veriver!

– Olur mu beybaba?

– Elbet olur.

– Kırarsa eğer?

– Yarın sabah sana ben başka bir bebek alırım.

Bizim müdâhaleden sonra, “Oyna al bakalım!..”

Deyip Ferîde’ye kerhen uzattı kız bebeği.

Ferîde’nin yüzü gülmüştü, baktım, iyden iyi.

Sevindi, oynadı, lâkin bu müsteâr sürûr,

Süreksiz oldu...

– Ver artık!

– Acık daha ne olur?

– Bakındı beybaba?

– Kız, ver de sonradan yine al,

Mal olmaz insana, âdet değil, emânet mal.

Canım sıkıldı dün akşam, sokak sokak gezdim;

Sonunda bir yere saptım ki, önce bilmezdim.

Bitince bir sıra ev, sonra bir de vîrâne,

Dikildi karşıma bir han kılıklı meyhâne:

Basık tavanlı, karanlık, sefil bir dükkân;

İçinde bir masa, yâhud civar tabutluktan

Atılma çok ölü görmüş acıklı bir teneşir!

Yanında hurdası çıkmış bir eski püskü sedir.

Sakat, bacaksız on, on beş hasırlı iskemle,

Kırık dökük şişeler, bir de çinko tepsiyle,

Beş on kadeh, iki üç testi... Sonra tezgâhlık

Eden yan üstüne devrilme kirli bir sandık.

Sönük sönük yanıyor rafta isli bir lâmba...

Önünde bir küme: Fes, takke, hırka, salta, aba

Kımıldanıp duruyorken, sefîl bir sohbet,

Bu isli zulmete vermekte büsbütün vahşet:

– Kuzum Dimitri, bu akşam biraz ziyâdece ver...

– Ziyâde, anladık amma ya içtiğin şişeler?

– Çizersin...

– Öyle mi? Lâkin silinmiyor çetele!

Bakın tavan tebeşirden görünmez oldu...

– Hele!

– Bizim peşin paramız... Almadın mı dün guruşu?

– Ayol, tükendi mezem... Bâri koy biraz turşu.

Arattı kendini ustan... Dinince dinlensin!

– Hasan be, sen de nasıl nazlı nazlı söylersin!

Nedir o türkü... Aman başka yok mu?.. Hah, şöyle!

– Ömer, ne nazlanıyorsun? Biraz da sen söyle.

– Nevâzil olmuşum, Ahmed, bırak sesim yok hiç...

– Sesin mi yok? Açılır şimdi: Bir imam suyu iç!

– Yarın ne iştesin Osman?

– Ne işteyim... Burada!

– Dimitri çorbacı, doldur! Ne durmuşun orada?

– O kim gelen?

– Baba Ârif.

– Sakallı, gel bakalım...

Yanaş.

– Selâmün aleyküm.

– Otur biraz çakalım...

– Dimitri, hey, parasız geldi sanma, işte para!

– Ey anladık a kuzum...

– Sar be yoldaşım cıgara...

– Aman bizim Baba Ârif susuz musuz içiyor!

– Onun bi dalgası olmak gerek: Tünel geçiyor.

– Moruk kaçıncı kadeh? Şimdicik sızarsın ha!

– Sızarsa mis gibi yer, yatmamış adam değil a.

Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;

Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;

O benimdir, o benim milletimindir ancak!

Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl!

Kahraman ırkıma bir gül... Ne bu şiddet bu celâl?

Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl;

Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklâl.

Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.

Hangi çılgın, bana zincir vuracakmış? Şaşarım!

Kükremiş sel gibiyim: Bendimi çiğner, aşarım;

Yırtarım dağları, enginlere sığmam taşarım.

Garb’ın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar;

Benim îman dolu göğsüm gibi serhaddim var.

Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir îmânı boğar,

“Medeniyyet!” dediğin tek dişi kalmış canavar?

Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın;

Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın.

Doğacaktır sana va’dettiği günler Hakk’ın...

Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın.

Bastığın yerleri “Toprak!” diyerek geçme, tanı!

Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.

Sen şehîd oğlusun, incitme, yazıktır, atanı:

Verme, dünyâları alsan da, bu cennet vatanı.

Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ?

Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ!

Cânı, cânânı, bütün vârımı alsın da Hudâ,

Etmesin tek vatanımdan beni dünyâda cüdâ.

Rûhumun senden İlâhî şudur ancak emeli:

Değmesin ma’bedimin göğsüne nâ-mahrem eli;

Bu ezanlar -ki şehâdetleri dînin temeli-

Ebedî, yurdumun üstünde benim inlemeli.

O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- taşım;

Her cerîhamdan, İlâhî, boşanıp kanlı yaşım,

Fışkırır rûh-i mücerred gibi yerden na’şım!

O zaman yükselerek Arş’a değer, belki, başım.

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl!

Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl.

Ebediyyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl:

Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağınım hürriyyet;

Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklâl.

Söz anladım ki uzun, hem de pek uzun sürecek;

Benimse vardı o gün pek çok işlerim görecek

Bıraktım onları, saptım yokuşlu bir yoldan.

Ne oldu şimdi aceb, kim bilir, zavallı Hasan?

Bizim çocuk yaramaz, evde dinlenip durmaz;

Geçende Fâtih’e çıktık ikindi üstü biraz.

Kömürcüler kapısından girince biz, develer

Kızın merakını celbetti, dâimâ da eder:

O yamrı yumru beden, upuzun boyun, o bacak,

O arkasındaki püskül ki kuyruğu olacak!

Hakîkaten görecek şey değil mi ya? Derken,

Dönünce arkama, baktım: Beş on adım geriden,

Belinde enlice bir şal, başında âbânî ,

Bir orta boylu, güler yüzlü pîr-i nûrânî ;

Yanında koskocaman bir küfeyle bir çocucak,

Yavaş yavaş geliyorlar. Fakat tesâdüfe bak:

Çocuk, benim o sabah gördüğüm zavallı yetîm...

Şu var ki, yavrucağın hâli eskisinden elîm :

Cılız bacaklarının dizden altı çırçıplak...

Bir ince mintanın altında titriyor, donacak!

Ayakta kundura yok, başta var mı fes? Ne gezer!

Düğümlü, alnının üstünde sâde bir çember.

Nefes değil, o soluklar, kesik kesik feryâd;

Nazar değil o bakışlar, dümû’-i istimdâd.

Bu bir ayaklı sefâlet ki yalnayak, baş açık;

On üç yaşında buruşmuş cebîn-i sâfı, yazık!

– Nedir elindeki yâhu?

– Cerîde.

– At şu pisi.

– Neden?

– Yalan yazıyor, oğlum, onların hepisi.

– Ya doğru yazsa? Asarlar... Ne oldu Volkan’cı,

Unuttunuz mu?

– Bırak, boşboğazlık etme Hacı!

Şu karşıdan gözeten fesli, zannım, ağzıkara...

– Hayır, demem o değil...

– Durma sen belânı ara!

– Canım, lâtîfe yapar, bilmiyor musun Ömer’i?

– Biraz rahatsızım Ahmed, yakın benim feneri!

Hasır büküldü, omuzlandı, daldı bir sokağa;

Sokuldu kimbilir ordan da hangi bir bucağa.

Açıldı, bir ölü saklanmak üzre sînesine;

Kapandı ketm-i adem heybetiyle sonra yine!

Beş on fakîre olup bâr-ı dûş-i istiskâl ,

Huzûr-ı lâlini bir nevha etmeden ihlâl,

Sükûn içinde uzaklaştı âşiyânından.

Geçince sûrunu şehrin, uzattı servistan

Garîb yolcuyu tevkîfe bin bükülmez kol!

Omuzdan indi hasır, yoktu çünkü artık yol.

Mezarcının o kürek yüzlü dest-i lâkaydı

Lânesiyle nihâyet mezâra yaslandı.

Hücûm-ı mihnet-i peyderpeyiyle dünyânın,

Hayâtı bir yığın âlâm olan zavallı kadın,

Hasırdan örtüsü dûşunda hufreden indi...

Enîn-i rûhu da artık müebbeden dindi.

Ne manzaraydı İlâhî o gördüğüm sahne!

Beş on herif yapışıp bir fakîrin ellerine,

Sürüklüyor; öteden bir kadın diyor:

– Bırakın!

Kocam ne yaptı? Nedir cürmü bî-günâh adamın?

Zavallının büyük evlâdı öldü askerde;

İkinci oğlu da sürgün Yemen’de bir yerde.

Acıklı, göğsü sakat koyverin, didiklemeyin;

Günâhtır etmeyin oğlum, ayıptır eylemeyin.

Efendi kim, o ne bilsin? Bilirse hem ne çıkar?

Kilercisiyle uzaktan biraz hısımlığı var.

Geçende komşuyu görmüş, demiş “Selâm söyle”.

Demek alınmayacak Tanrı’nın selâmı bile!

Köpek sürür gibi insan sürüklenir mi ayol?

– Kadın, çekil, döverim ha! Sokulma, haydi defol!

– Herif bırak, diyorum... Durdu işte bak nefesi

– Ne dırlanıp duruyor? Susturun canım şu pisi!

Demez miyim size ben her zaman ki “Dağdağasız

Yapın!” Eşek gibi siz hiç lâf anlamaz mısınız?

– Kadın, paşam, ne yaparsın?

Paşam mı? Nerde paşa?

Şu korkuluk gibi dimdik duran herif mi? Paşa?

Tasavvur et: İki arşın kazık kadar bir boy!

Getir de üstüne kalpaklı bir kemik kafa koy.

Ocak süpürgesi şeklinde bir sakal yaparak,

“Senin bu, işte yüzün, al!” deyip o yüzsüze tak.

Ocak süpürgesi, lâkin süpürmüyor, yıkıyor;

Nedense bittiği yerden cenâzeler çıkıyor;

Budak delikleri tarzında aç da çifte oyuk,

Büyüdükçe bakla kadar alnının az altına sok.

Bilir misin? Çalı altında gizli inler olur:

Yılan sabah çıkar, akşam usulcacık sokulur;

Bıyık o kırda yetişmiş diken yemişli çalı;

Ağız da in gibi aslâ görünmüyor, kapalı.

Bu şekl-i mûhişi mümkünse bir düşün şöyle.

Paşam dedikleri u’cûbe işte ayniyle!

Belinde “seyf-i sadâkat”, elinde bir kamçı,

Ferik nişanları altında gördüğüm umacı,

Ziyâ-yı bedr-i münîrin içinde, yâ Rabbi,

Dururdu sîne-i îmâna girmiş ukde gibi!

Semâ, zemin bütün envâr iken o pis gölge,

Cebîn-i pâkine leylin ne pâyidâr leke!

O anda mekteb-i rüşdiyyeden taburla çıkan

Bir elliden mütecâviz çocuk ki, muntazaman

Geçerken eylediler ihtiyârı vakfe-güzin ...

Hasan’la karşılaşırken bu sahne oldu hazîn:

Evet, bu yavruların hepsi, pür-sürûd-i şebâb,

Eder dururdu birer âşiyân-ı nûra şitâb.

Birazdan oynayacak hepsi bunların, ne iyi,

Fakat Hasan, babasından kalan o pis küfeyi,

-Ki ezmek istedi görmekle reh-güzârında -

İlel’ebed çekecek dûş-i ıztırârında !

O, yük değil, kaderin bir cezâsı ma’sûma...

Yazık, günâhı nedir, bilmeyen şu mahkûma!

– Mızıkçı dendi mi, sensin diyor, bakın ağalar:

Kırık mı söyleyin Allah için şu cânım zar?

– Kırık!

– Değil!

– Alimallah kırık!

– Değil billâh!

– Yeminsiz oynayamazlar ki, ah çocuklar ah!

– Kanşmasan işin olmaz değil mi? Sen de bunak!

– Gelirsem Öğretirim şimdi...

– Ay şu pampine bak!

– Gelip de öğretecekmiş... Mezarcı Mahmud’a git!

Bir üflesen gidecek ha... Tirit mi sâde tirit!

– Zemâne piçleri! Gördün ya, hepsi besmelesiz...

Ne saygı var, ne hayâ var. Eğer bizim işimiz,

Bu kaltabanlara kalmışsa vay benim başıma!

– Herif belâya sokarsın dınldanıp durma!

– Mezarcı Mahmud’a git ha? Bakın it oğluna bir!

Küfürbaz, alçak, edepsiz... Bu söylenir mi Bekir?

– Yolunca terbiye verdin ya âferin Hasan Ağ.

– Bıraksalar beni, çoktan marizlemiştim ya!..

– Mezarcı Mahmud’a ha? Vay babasının canına!

Bunun yaşında iken biz büyüklerin yanına,

Okur da öyle girer, hem ayakta beklerdik;

“Otur” demezseler elpençe sâde dinlerdik;

“Hayır, bu böyle değildir” demek, ne haddimize!

“Evet” desek bile derlerdi: “Sus behey geveze!”

– Otuz yaşında idim belki; annesiz, dışarı,

Kolay kolay çıkamazdım: Döverdi çünkü karı!

Bugün, onaltıyı doldurmamış yumurcaklar,

Odun yemez iyi bil ha! Geberse karşı koyar.

Geçende dövmek için yoklayım dedim Kerim’i...

“Bırak! Eşek değilim ben!” deyip dikilmez mi?

Dayak eşekler içinmiş, adam dövülmezmiş...

– Ya biz, sözüm ona, merkeb miyiz Bekir, bu ne iş?

Döverdiler bizi her gün de, karşı koymazdık...

Ben öyle terbiye oldum... Kolay mı insanlık?

– Dokundurur mu, ne mümkün, eloğlu hiç adama?

O müslümanları sen şimdi, hey kuzum arama!

Bu hâtırât ile kalbimde başlayınca melâl ,

Oturmak istemez oldum, kıyâm edip derhâl;

-Yüzümde âleme nefrin, içimde şevk-i memât ;

Gözümde içyüzü dehrin : Yığın yığın zulümât !-

Bulunduğum o mukassî mahalden ayrıldım.

Bu perde bitti mi? Heyhât! Atmadım bir adım,

Ki rûhu eylemesin böyle bin fecîa harâb!.

Hayât nâmına yâ Rab, nedir bu devr-i azâb ?

* * *

Gittiler neyse... Duâ et ki ucuz kurtuldun;

Ba’zı da’vâlar olur, kış gecesinden de uzun!

Dinledin, gördün a oğlum. Ne bozuk terbiyemiz!

Ne yapıp yapmalı, insanlığı öğretmeliyiz.

Şu bizim halkı uyandırmadadır varsa felâh ;

Hangi bir millete baksan uyanık... Çünkü: Sabah!

Hele bîçâre Şerîat’le nasıl oynanıyor!

Müslümanlık bu mu yâhû? diye insan yanıyor.

Gölgesinden bile korkup bağıran bir ödlek,

Otuz üç yıl bizi korkuttu “Şerîat!” diyerek.

Vahdetî muhlisiniz, elde asâ çıktı herif,

Bir alay zabiti kestirdi. Sebep: “Şer’-i Şerîf!”

Karı dövmüş, boşamış... “Emr-i İlâhî” ne denir!

Bunların hepsi, emîn ol ki cehâlettendir.

Bana sor memleketin hâlini ben söyleyeyim:

Bir imam çünkü, bilir evleri... Hâ bir de, hekim.

Gel nikâh kıy, demesinler, diye ba’zen kaçarım...

Düğün olmaz mı, gelirler de bütün komşularım:

Yine kondun hoca! derler, onu bilmezler ki,

Daha memnûn olacaktım o düğünsüz belki.

Zerde karşımda durur kanlı yemek tavrıyle;

Öksüz ağlar sanırım çalgıyı duydum mu, hele!

Bu neden? Çünkü nikâhın sonu er geç boşamak,

Yâhud akşamki gelenler gibi hırgür yaşamak!

Düğün olsaydı ne a’lâ idi tek bir perde;

Ayrılık faslı da var sonra bunun, mahkemede!

Ne kadınlar, ne sefâlet doğuranlar görürüz;

İşte binlerce çocuk, hem baba sağ, hem öksüz!

Üç sınıf halka içim parçalanır, hem ne kadar!

İhtiyarlar, karılar, bir de küçükler; bunlar

Merhamet görmeli, yüz görmeli insanlardan;

Yoksa, insanlığı bilmem nasıl anlar insan?

Sözü bir parça uzattımsa da, oğlum, affet...

Hasbihâl etmek için başka adam yok ki... Evet,

Kimse söyletmiyor artık bizi, bak sen derde;

“Mürteci’ !” damgası var şimdi bütün ellerde.

Bir fenâlık görerek, yapma desen, alnına tâ,

İniyor hatt-ı celîsiyle Hamîdî tuğra!

İşte gördün ya, herif “sâye-i hürriyyette”

Diyerek, başlamak üzreydi hemen tehdîde!

Eskiden vardı ya meydanda gezen ipsizler:

Hani bir “sâye-i şâhâne” çekip her şeyi yer!

Onların birçoğu ahrâr-ı izâm oldu bugün;

Mürteci’, nah kafa, bizler... Kerem et; hâli düşün!

Bu cehalet yürümez; asra bakın: Asr-ı ulûm !

Başlasın terbiyeniz, âilelerden oğlum.

Sâde hürriyyeti i’lân ile bir şey çıkmaz;

Fikr-i hürriyyeti hazm ettiriniz halka biraz.

Gitme ey yolcu, berâber oturup ağlaşalım:

Elemim bir yüreğin kârı değil, paylaşalım:

Ne yapıp ye’simi kahreyleyeyim, bilmem ki?

Öyle dehşetli muhîtimde dönen mâtem ki!..

Ah! Karşımda vatan nâmına bir kabristan

Yatıyor şimdi... Nasıl yerlere geçmez insan?

Şu mezarlar ki uzanmış gidiyor, ey yolcu,

Nereden başladı yükselmeye, bak, nerde ucu!

Bu ne hicrân-ı müebbed, bu ne hüsrân-ı mübîn...

Ezilir rûh-i semâ, parçalanır kalb-i zemin!

Azıcık kurcala toprakları, seyret ne çıkar:

Dipçik altında ezilmiş, paralanmış kafalar!

Bereden reng-i hüviyyetleri uçmuş yüzler!

Kim bilir hangi şenâatle oyulmuş gözler!

“Medeniyyet” denilen vahşete lâ’netler eder.

Nice yekpâre kesilmiş de sırıtmış dişler!

Süngülenmiş, kanı donmuş, nice binlerle beden!

Nice başlar, nice kollar ki cüdâ cisminden!

Beşiğinden alınıp parçalanan mahlûkat;

Sonra, nâmûsuna kurbân edilen bunca hayat!

Bembeyaz saçları katranlara batmış dedeler!

Göğsü baltayla kırılmış memesiz vâlideler!

Teki binlerce kesik gövdeye âid kümeler:

Saç, kulak, el, çene, parmak... Bütün enkâz-ı beşer!

Bakalım, yavrusu uğrar mı, deyip, karnından,

Canavarlar gibi şişlerde kızarmış nice can!

İşte bunlar o felâket-zedelerdir ki, düşün,

Kurumuş ot gibi doğrandı bıçaklarla bütün!

Müslümanlıkları bîçârelerin öyle büyük

Bir cinâyet ki: Cezâlar ona nisbetle küçük!

Ey, bu toprakta birer na’ş-ı perîşan bırakıp,

Yükselen mevkib-i ervâh! Sakın arza bakıp;

Sanmayın: Şevk-ı şehâdetle coşan bir kan var...

Bizde leşten daha hissiz, daha kokmuş can var!

Bakmayın, hem tükürün çehre-i murdârımıza!

Tükürün: Belki biraz duygu gelir ârımıza!

Tükürün cebhe-i lâkaydına Şark’ın, tükürün!

Kuşkulansın, görelim, gayreti halkın, tükürün!

Tükürün milleti alçakça vuran darbelere!

Tükürün onlara alkış dağıtan kahbelere!

Tükürün Ehl-i Salîb’in o hayâsız yüzüne!

Tükürün onların aslâ güvenilmez sözüne!

Medeniyyet denilen maskara mahlûku görün:

Tükürün maskeli vicdânına asrın, tükürün!

Hele i’lânı zamanında şu mel’un harbin,

“Bize efkâr-ı umûmiyyesi lâzım Garb’ın;

O da Allah’ı bırakmakla olur” herzesini,

Halka îman gibi telkîn ile, dînin sesini

Susturan aptalın idrâkine bol bol tükürün!..

Yine hicrân ile çılgınlığım üstümde bugün...

Bana vahdet gibi bir yâr-ı müsâid lâzım!

Artık ey yolcu bırak... Ben, yalınız ağlayayım!

Bir de İstanbul’a geldim ki: Bütün çarşı, pazar

Na’radan çalkanıyor! Öyle ya... Hürriyyet var!

Galeyan geldi mi, mantık savuşurmuş... Doğru:

Vardı aklından o gün her kimi gördümse zoru.

Kimse farkında değil, anlaşılan, yaptığının;

Kafalar tütsülü hülyâ ile, gözler kızgın.

Sanki zincirdekiler hep boşanıp zincirden,

Yıkıvermiş de tımarhâneyi çıkmış birden!

Zurnalar şehrin ahâlîsini takmış peşine;

Yedisinden tutarak tâ dayanın yetmişine!

Eli bayraklı alaylar yürüyor dört keçeli;

En ağır başlısının bir zili eksik, belli!

Ötüyor her taşın üstünde birer dilli düdük.

Dinliyor kaplamış etrafını yüzlerce hödük!

Kim ne söylerse, hemen el vurup alkışlanacak...

– Yaşasın!

– Kim yaşasın?

– Ömrü olan.

– Şak! Şak! Şak!

Ne devâirde hükûmet, ne ahâlîde bir iş!

Ne sanâyi’, ne maârif , ne alış var, ne veriş.

Çamlıbel sanki şehir: Zâbıta yok, râbıta yok;

Aksa kan sel gibi, bir dindirecek vâsıta yok.

“Zevk-i hürriyyeti onlar daha çok anlamalı”

Diye mekteplilerin mektebi tekmil kapalı!

İlmi tazyîk ile ta’lîm, o da bir istibdâd...

Haydi öyleyse çocuklar, ebediyyen âzâd!

Nutka gelmiş öte dursun hocalar bir yandan...

Sahneden sahneye koşmakta bütün şâkirdan.

Kör çıban neşterin altında nasıl patlarsa,

Hep ağızlar deşilip kimde ne cevher varsa,

Saçıyor ortaya, ister temiz, ister kirli;

Kalmıyor kimseciğin muzmeri artık gizli.

Dalkavuk devri değil, eski kasâid yerine,

Üdebânız ana avrat sövüyor birbirine!

Türlü adlarla çıkan nâ-mütenâhî gazete,

Ayrılık tohumunu bol bol atıyor memlekete.

İt yetiştirmek için toprağı gâyet münbit

Bularak, fuhş ekiyor salma gezen bir sürü it!

Yürüyor dîne beş on maskara, alkışlanıyor,

Nesl-i hâzır bunu hürriyyet-i vicdan sanıyor!

Kadın, erkek koşuyor borç ederek Avrupa’ya...

Sapa düşmekte sizin şıklara, zannım, Asya!

Hakk’a tefvîz ile üç tâne yetişmiş kızını;

Taşıyanlar bile varmış buradan baldızını,

Analık ilmi için Pâris’e, yüksünmeyerek...

Yük ağır, ecri de nisbetle azîm olsa gerek!

– “Yetîm ufuklar”ı okşar durur şu anda şafak,

Şafak sönünce de, yıldızlar okşayıp duracak;

“Acıklı sîne”yi dersen, güneşlidir yarına.

Fakat, benim gecemin simsiyah ufuklarına,

Şu kubbeden ne ziyâ var, ilâç için, ne sadâ,

Bütün nasîbi o ıssız, o sermedî yeldâ!

Harîm-i kalbime indim mi, titrerim tir tir,

Adım başındaki iz, çünkü bir gurûb izidir.

Evet, gurûb izi, lâkin, adem misâli derin,

Tulû’u mahşere kalmış batan güneşlerimin!..

Neden, fakat, heyecânın? Nedir yüzündeki yaş?

Sonunda yolcunu, incitme, ey güzel yoldaş!

Hudâ bilir ki dayanmaz, taş olsa bir sîne,

O gözlerinde dönen sağnağın dökülmesine.

Hayır! Yakar beni derdimle âşinâ çıkman,

Bırak, ben ağlayayım, sen çekil de karşımdan.

Belâ mı kaldı ki dünyâ evinde görmediğim?

Bırak, şu yaşları, hiç yoksa, görmeden gideyim!

Sen ey Boğaz ki, uzattın da âhenin kolunu,

Halîfe yurdunu tehdîd eden deniz yolunu,

Cihâna karşı asırlarca bağladın durdun;

Açık değil ya henüz rehgüzâr-ı mesdûdun;

Yerinde kaldı ya kıblem, harîm-i îmânım?

Hudâ rızası için söyle, pek perîşânım!

Uzakta olmama rağmen civâr-ı zârından,

Civârım inliyor âvâz-ı ihtizârından!

Şu anda cebheni görmekteyim: Ateş yağıyor;

Bulutların biri binlerce yıldırım sağıyor!

Nigâhı bin bu kadar mil mesâfeden kavuran,

Alevleriyle berâber, o seyle karşı duran,

Karaltılar nedir, asker mi, taş mı, gölge midir?

Hudâ rızası için, seçmiyor gözüm, bildir.

Ne taş, ne gölge, ne asker... Serâb, korkuyorum,

Yığınla kül kesilen sırtlarında manzûrum!

Taş olsa, çünkü, erir; gölge olsa parçalanır;

Taşar gelir de bu tûfan, önünde sed mi tanır!

Durun!.. Kımıldanıyor gördüğüm hayâletler...

Bakın: İlerledi... Asker! Hudâ bilir, asker!

Evet, gözüm seçiyor şimdi bir bir efrâdı:

Halîfe ordusunun en muazzam evlâdı,

Ki pâk alınları İslâm için son istihkâm.

Hudâ rızâsı için ey mücâhidîn-i kirâm!

Sebâtı kesmeyiniz, çünkü sâde sizde ümîd;

Dönerseniz ebediyyen söner gider Tevhîd,

Harîm-i hak yıkılır savletiyle evhâmın.

O elde tuttuğunuz yer hayât-ı İslâm’ın

Yegâne ukdesidir. Yâd ayak basarsa eğer,

Olur me’âlimi dînin bir anda zîr ü zeber !

Ümîdi sizde kalan üç yüz elli milyon can

-Ki hasta göğsünü yıkmakta şimdiden helecan -

Kopup damarları şîrâzesiz kitâba döner;

Kalır sahâifi yerlerde rast gelen çiğner!

Minâreler sökülür sînesinden âfâkın:

Fezâya söylemez artık, lisânı Hallâk’ın!

On üç, on üç buçuk asrın ne varsa kalbinde,

Hayât-ı mâzîyemizden, şu ân için, zinde;

Boğar da hepsini bir bir tutup tutup nisyan,

Bütün mefâhirimiz bir serâb olur o zaman!

Göçer hazîre-i târîhe Beyt’i Mevlâ’nın;

Çürür gider ayak altında göğsü Kur’ân’ın!

Ömer’lerin, Yavuz’un, biz vefâsız evlâdı,

Sıyânet eylemedik yâdigâr-ı ecdâdı.

Ne yâr-ı candı o, lâkin biz olmadık ona yâr;

Sonunda parçalanıp yurdumuz, diyâr diyâr,

Küçüldü öyle ki: Yoktur yaşatmak imkânı,

Dönüp de arkaya nâmûsu, dîni, vicdanı!

Evet, bu hisler için bir mezâr olur ancak,

Kalırsa elde nihâyet beş on karış toprak!

Enîn içinde vatan... Kıymayın şu mazlûma,

Hudâ rızâsı için ric’at etmeyin!..

– Korkma!

Cehennem olsa gelen göğsümüzde söndürürüz;

Bu yol ki Hak yoludur, dönme bilmeyiz, yürürüz!

Düşer mi tek taşı, sandın, harîm-i nâmûsun?

Meğer ki harbe giren son nefer şehîd olsun.

Şu karşımızdaki mahşer kudursa, çıldırsa;

Denizler ordu, bulutlar donanma yağdırsa;

Bu altımızdaki yerden bütün yanar dağlar,

Taşıp da kaplasa âfâkı bir kızıl sarsar ;

Değil mi cebhemizin sînesinde îman bir;

Sevinme bir, acı bir, gâye aynı, vicdan bir;

Değil mi cenge koşan Çerkes’in, Lâz’ın, Türk’ün,

Arab’la, Kürd ile bâkîdir ittihâdı bugün;

Değil mi sînede birdir vuran yürek... Yılmaz!

Cihan yıkılsa, emîn ol, bu cebhe sarsılmaz!

Nasıl ki yarmadan âfâkı pâre pâre düşer,

Hudâ’yı boğmak için saldıran cünûn-i beşer;

Nasıl ki nûr-i hakîkatle çarpışan evhâm;

Olur şerâre-i gayretle âkıbet güm-nâm,

Şu karşımızdaki mahşer de öyle haşrolacak,

Yakında kurtulacaktır bu cbphe...

– Kurtulacak?..

Demek yıkılmayacak kıble-gâh-ı âmâlim..

Demek ki ölmüyoruz...

Haydi arkadaş gidelim!

Bilir misin duyulan hangi yurdun inlemesi?

............................................................

İkindi oldu mu yâhu? Nedir bu “Salli!” sesi?

Evet... İkindi... Gelin bâri bir duâ edelim!

Kabûl eder diyelim... Hakk’a ilticâ edelim:

Ya İlâhî bize tevfîkini gönder...

– Âmin!

Doğru yol hangisidir, millete göster...

– Âmin!

Rûh-i İslâm’ı şedâid sıkıyor, öldürecek.

Zulmü te’dîb ise maksûd-i mehîbin, gerçek,

Nâra yansın mı berâber bu kadar mazlûmîn?

Bî-günâhız çoğumuz... Yakma İlâhî!

– Âmin!

Boğuyor âlem-i İslâm’ı bir azgın fitne,

Kıt’alar kaynayarak gitti o girdâb içine!

Mahvolan âileler bir sürü ma’sûmundur,

Kalan âvârelerin hâli de ma’lûmundur.

Nasıl olmaz ki? Tezelzül veriyor Arş’a enîn!

Dinsin artık bu hazin velvele yâ Râb!

– Âmin!

Müslüman mülkünü her yerde felâket vurdu...

Bir bu toprak kalıyor dînimizin son yurdu!

Bu da çiğnendi mi, çiğnendi demek Şer’-i mübîn;

Hâk-sâr eyleme yâ Rab, onu olsun...

– Âmin!

Ve’l-hamdu li’llâhi Rabbi’l-âlemîn...

* * *

Bize “Dînî, Felsefî Musâhabeler” gibi muazzam bir eser yazan yâr-ı cânım, üstâd-ı hâkîmim Hazret-i Ferîd’in kıymetdâr bir hâtıra-i iltifâtıdır:

“Enîs-i rûhum Akif’e,

Safahât’ın üçüncü kısmını neşre muvaffakiyetinden dolayı seni hâlisâne tebrîk eder; diğer kısımlarının da peyderpey neşrine muvaffak olmanı Cenâb-ı Hak’tan temennî eylerim.

Lisân-ı nazma -mâhiyetini tağyîr etmeksizin- müstaid olduğu inkişâfı verdin. Türkçe’nin nazma gâyet elverişli olduğunu eserlerin ile isbât ettin. Bir müddetten beridir lisânımızda herkes istediği gibi tasarrufâta kıyâm eylediğinden, lisânımız bütün Osmanlıların lisânı olmak derecesinden lisân-ı şahsî olmak derekesine düşmüştür. Filhakîka, üslûb, şahsın malı, ta’bir-i dîgerle sâhibinin timsâlidir; fakat lisânın rûhuna dokunulmamak şartıyle.

Herkesin lisânda bir tasarruf-i mahsûs icrâsına salâhiyetdâr olması bir hadde kadar mücâz olabilir; o haddi tecâvüz edenlere: “Dur!” demek lâzım gelir. Halbuki lisânımızda icrâ-yı tasarrufâta kıyam edenler, teceddüd gösterenler, hiçbir hadde riâyet etmiyorlar, hiçbir mikyâsa tâbi’ olmuyorlar, onun için lisânımız da günden güne çığırından çıkıyor.

Meselâ bir heykeltraş, tasarrufât-ı hayâliyesiyle eserini kemâl-i mümkine îsâle çalışır. Lâkin hiçbir zaman tabîatin ta’yin ettiği haddi tecâvüz edemez. Eserini o had dâhilinde kemâl-i mümkine îsâl eder. O haddi tecâvüz ettiği anda, eseri bir eser-i san’at değil, bir nümûne-i garâbet olur. Zîrâ sanâyie hâs olan kemâl nev’înin zevk-i sahîh denilen bir mikyâsı vardır. Âsâr-ı san’atte gösterilecek kemâl dâimâ o mikyâs ile ölçülür.

Ressamlık da böyledir. Ressam, eserinde göstereceği kemâli, anâsır-ı san’atin nazm-ı tabî’îlerini bozmamak şartıyle gösterebilirse mahâret ibrâz etmiş olur; gösteremezse tabîati kaba bir sûrette istinsâh ederek âdî bir mukallid derekesinde kalır.

Anâsır-ı san’ati vaz’-ı tabî’îlerinden çıkaran kimse, kavânîn-i san’ati ihlâl etmiş demektir. Vâkıâ bu hâl ender olarak duhâttan sudûr eder. Halbuki nazar-ı sahîh ile bakılacak olursa dehâ-yı hakîkînin, bu hareketiyle kavânîn-i san’ati ihlâl etmediği, belki san’atin kavânîn-i mevcûdesine bir kânun daha ilâve eylediği görülür. Dehâya has olan bu tasarrufu taklîde kıyâm edenler dâimâ aldanırlar, dâimâ muvaffakiyetsizlik girdâbına düşerler.

Mûsikînin de o gibi tasarrufât-ı mübdiâneye aslâ tahammülü yoktur. Heykeltraş olsun, ressam olsun, mûsikîşinâs olsun dâimâ san’ate hâs olan mikyâs-ı nev’îyi elinde tutmağa, san’atinde göstereceği eser-i kemâli o mikyâs ile ölçmeğe mecburdur.

Bu şarîtaya riâyet etmeyen san’atkârların eserleri âsâr-ı san’atten ma’dûd olamaz. Ne fâide ki şiirde bu dakîka asla nazar-ı i’tibâre alınmıyor. Çok kimseler sâha-i nazmı tasarrufât-ı mübdiâneleri için gâyet vâsi’, gâyet müsâid buluyorlar. O vâdîde gösterdikleri garâbetleri herkese birer bedîa-i ma’rifet sûretinde kabul ettirmek istiyorlar. Yeni şiirlerde bunun pekçok numûneleri görülüyor. Çok kimseler de şi’rin hakîkatini, şi’rde gösterilebilecek tasarrufâtın hadd-i tabî’îsini ta’yînden âciz olduklarından bu başkalıklara teceddüd, yâhud kemâl-i san’at nazarıyle bakıyorlar.

Elhâsıl öteki san’atlerin kabûl etmedikleri o gibi tasarrufât-ı dâhiyâneyi zavallı şi’r kolayca kabûl ediyor. Eğer şi’rimizde gösterilen keyfî tasarruflar bil-farz heykeltraşlıkta, ressamlıkta gösterilmiş olsaydı, heykeltraşın elinden çıkan bir heykel her halde bizim bilmediğimiz bir mahlûk olur idi! Kezâ bir ressamın böyle bir tasarruf netîcesinde vücûda getireceği eserler de bize görmediğimiz, bilmediğimiz bir âlemin menâzırını tasvîr eder idi. Şi’rimizde bu garâbet çoktan ta’ayyün etti. Fakat onun temyîzi diğer san’atlerdeki garâbetlerin temyîzi kadar kolay olmadığından bugün o garâbetlere yukarıda söylediğim gibi, teceddüd, yâhud kemâl-i san’at nâmı veriliyor. Bakalım bu hâl ne zamana kadar devam edecek? Fakat sen lisân-ı şi’ri, mâhiyet-i nev’iyesine hâs bir tekâmüle namzed kıldın; muvaffak da oldun; daha da olacaksın.

Gelelim ikinci mülâhazaya : İhtimâl ki “San’at san’at içindir; san’atten maksad yine san’attir; san’atte dinî, ahlâkî, siyâsî bir gâye aramak abestir” diye senin mesleğine i’tirâz edenler, onu hoş görmeyenler vardır. Fakat o halde, ya’ni san’at hakkındaki bu düstûr kabul edildiği takdirde, onu dinsizliğe, ahlâksızlığa da âlet ittihâz etmemek lâzım gelir. Zîrâ san’at, bu sûretle kayıddan âzâde edilmiş olmayıp, belki kuyûdun en berbâdıyle takyîd edilmiş olur. Ben, senin eserlerinde bu düstûra muhalefetini gösterecek bir şey görmüyorum. Çünkü sen san’atte gâye aramıyorsun; lâkin gâyede san’at arıyorsun. Mesleğin tamâmıyle maksadını te’mîne kâfîdir. Hemen feyyâz kalemine istediği cevelânı ver, ciddî eserlere teşne olanları feyz-i kaleminle reyyân et! Safahât’ın bu kısmını teşkîl eden manzûmelerin menbaı, Furkân-ı Hakîm olduğundan hepsinin ilhâm-ı mahz eseri olduğunu söylemek zâiddir. Hemen söyle, hemen yaz! Tevfîk-i Hudâ refîkin olsun azîzim.

26 Muharrem 1404 (8 Şubat 2014)

Ferîd”